Zware metalen in shilajit: het verzwegen risico

Shilajit komt rechtstreeks uit gesteenten in hooggebergte. Dat klinkt natuurlijk en zuiver, maar gesteenten zijn precies de plek waar zware metalen zich ophopen. Lood, kwik, arseen, cadmium en in sommige regio’s thallium komen van nature voor in rotsen. Wanneer plantaardig materiaal zich daar over miljoenen jaren tussen perst en omzet tot shilajit, gaan die metalen mee. Onvoldoende zuivering laat ze in het eindproduct zitten. Dat is geen detail. Het is het belangrijkste veiligheidsrisico bij shilajit.

Veel verkopers zwijgen hierover. Het past niet in een marketingverhaal over reine bergkracht. Toch is dit het eerste wat je moet weten voordat je een potje koopt. Dit artikel zet op een rij welke metalen kunnen voorkomen, hoe ze er komen, wat de wetenschap zegt, welke grenswaarden in de EU gelden en hoe een goede zuivering eruitziet. Ben je nog op zoek naar meer kwaliteits-signalen, lees dan ook shilajit nep herkennen.

Welke zware metalen kunnen voorkomen

Vijf metalen zijn relevant bij shilajit. Voor elk geldt: in kleine hoeveelheden onvermijdelijk, in grotere hoeveelheden gevaarlijk.

Lood (Pb) zit in vrijwel alle gesteenten. Lood hoopt zich op in botten en zenuwweefsel. Bij volwassenen verhoogt chronische blootstelling het risico op nierschade en hoge bloeddruk. Bij kinderen en zwangeren is de schade aan zenuwontwikkeling het grootste risico.

Kwik (Hg) komt voor in vulkanische regio’s en in steenformaties met sulfide-mineralen. Methylkwik is het meest gevaarlijk en stapelt zich op in vis. In shilajit gaat het meestal om anorganisch kwik, dat de nieren belast bij langdurige inname.

Arseen (As) komt veel voor in mineraalrijke gebieden, ook in grondwater. Anorganisch arseen is een bekend kankerverwekkende stof. Lange blootstelling aan kleine hoeveelheden geeft huidproblemen, hart- en vaatschade en verhoogt het risico op verschillende kankers.

Cadmium (Cd) komt voor in zink-rijke afzettingen. Het stapelt op in de nieren en kan op termijn nierfunctieverlies veroorzaken. Roken is de grootste blootstellingsbron, maar verontreinigde supplementen zijn een tweede.

Thallium (Tl) is minder bekend, maar in shilajit relevant. Sommige Pakistaanse en Afghaanse winningsgebieden hebben thallium-rijke geologie. Thallium is acuut toxisch in lage doses en heeft geen veilige drempelwaarde voor langdurig gebruik.

Hoe deze metalen in shilajit terechtkomen

Het verzamelen gebeurt door de hars van rotswanden te schrapen. Op die rotswanden zitten ook resten van andere mineralen. Verschillende lagen, verschillende formaties, verschillende risicoprofielen. Een verzamelaar in de Karakoram werkt op andere geologie dan een verzamelaar in het Altai-gebergte. Zelfs binnen één gebergte verschilt de samenstelling per honderd meter hoogte. Daarom zijn algemene uitspraken zoals “Himalaya is veilig” zinloos. Het gaat altijd om de specifieke batch en de specifieke locatie.

Na de oogst komt de hars in zakken of vaten naar lagere dorpen. Daar volgt zuivering. Het verschil tussen ruwe shilajit en consumentenproduct zit volledig in die fase. Goed gezuiverde shilajit haalt het grootste deel van de zware metalen eruit. Slecht gezuiverde shilajit niet. Eindproducten zonder labtest zijn een gok.

Wat de wetenschap zegt

Verschillende peer-reviewed studies onderzochten zware metalen in shilajit-monsters van de markt. Een veel-aangehaald onderzoek uit 2024, gepubliceerd op PMC, beschrijft thallium-belasting bij shilajit uit specifieke regio’s en toont aan dat lab-controle per batch noodzakelijk is. Eerder Indiaas en Russisch onderzoek liet variatie zien tussen monsters: sommige goed binnen veilige grenzen, andere ver erboven.

De conclusie van die studies samen is steeds dezelfde. Authentieke shilajit kan veilig zijn na correcte zuivering en bevestiging via lab-analyse. Zonder die analyse is geen uitspraak mogelijk over de veiligheid. Een product dat zegt “100% pure” zonder labrapport, zegt eigenlijk: “wij weten het zelf ook niet”.

Wat zijn de EU-grenswaarden

In de Europese Unie regelt Verordening 2023/915 de maximale gehaltes aan zware metalen in voedingsmiddelen, inclusief voedingssupplementen. Voor shilajit gelden de waarden die voor “voedingssupplementen op basis van planten” zijn vastgesteld. Concreet:

• Lood: maximaal 3,0 mg/kg
• Cadmium: maximaal 1,0 mg/kg
• Kwik: maximaal 0,1 mg/kg

Voor anorganisch arseen ligt de norm op 3,0 mg/kg in supplementen. Voor thallium bestaat geen officiële Europese grenswaarde voor supplementen, maar serieuze fabrikanten hanteren een interne grens onder 0,1 mg/kg.

Deze getallen zijn maxima. Een goede zuivering haalt ver onder die waarden. Vraag dus niet of een product “voldoet aan EU-normen”, maar hoe ver onder de norm de gemeten waarde ligt. Een uitstekend product zit ruim binnen de helft van de norm voor elk metaal.

Hoe een goede zuivering werkt

Traditionele zuivering gebruikt water. De zuiveraar lost de ruwe hars op in warm water en filtert de oplossing door fijn doek of zeefjes. Dat scheidt steen, zand, plantenresten en niet-oplosbare zware metalen af. Het water verdampt vervolgens langzaam, vaak in de zon. Daarna lost de zuiveraar de rest opnieuw op en filtert weer, soms tien tot twintig keer. Dit kost weken en verklaart waarom authentieke shilajit duur is.

Moderne zuivering vult dit aan met laboratorium-stappen. Multi-stage filtration via membranen, opname-analyses van zware metalen, microbiologische controle. Een serieuze fabrikant doet beide: traditie en moderne techniek. Een onafhankelijk lab test elk eindproduct per batch voordat het de markt op gaat. Bekende laboratoria die deze tests uitvoeren zijn Eurofins (NL en internationaal), SGS en Intertek.

Wat moet er in een COA staan

Een Certificate of Analysis (COA) is een rapport van een onafhankelijk laboratorium voor één specifieke productiebatch. Een goed COA bevat:

• Naam, adres en accreditatie van het lab
• Methode per metaal: ICP-MS (de standaard) of ICP-OES voor sommige metalen
• Gemeten waarde per metaal in mg/kg, met detectie-limiet
• Microbiologische tests: schimmels, gisten, E. coli, salmonella
• Datum van de test en de batchcode die ook op de verpakking staat
• Handtekening of digitale signatuur van de labtechnicus

Geen COA betekent: geen zekerheid. Een COA dat ouder is dan zes maanden, of niet matcht met de batchcode op je potje, telt niet. Vraag de verkoper om het juiste rapport voor de batch die je in huis hebt.

Hoe je een COA leest

Een goed COA bevat veel informatie. Het is geen verplichte avondlectuur, maar een paar minuten kijken levert een betrouwbaar oordeel.

Bovenaan: lab-naam, accreditatienummer, contactgegevens. Een onbekend lab is een vraagteken. Internationale, geaccrediteerde laboratoria (Eurofins, SGS, Intertek) geven extra zekerheid.

Sample-info: product, batchcode, productiedatum, aankomstdatum bij het lab. Match de batchcode met je verpakking.

Methode: voor zware metalen is ICP-MS de standaard. ICP-OES of AAS zijn ook acceptabel maar minder gevoelig. Een methode die het lab niet vermeldt, is een vraagteken.

Tabel met meetresultaten: elke metaal met gemeten waarde, eenheid (mg/kg of ppm) en detectie-limiet. Lager-dan-detectie-limiet (vaak aangeduid als LOD of als “kleiner dan 0,001”) is een goed teken.

Microbiologie: schimmels, gisten, E. coli, salmonella. Allemaal binnen normen of negatief.

Datum en handtekening: een gedateerd, ondertekend rapport. Geen anonieme PDF.

Twijfel je over een COA? Stuur het naar een derde partij voor controle. Sommige Europese consumentenfora delen hun beoordelingen van COA’s voor populaire shilajit-merken.

Wat te doen als consument

Wie shilajit overweegt, doet het volgende. Eerst: koop alleen producten met een gepubliceerd of opvraagbaar COA per batch. Zonder dat: niet kopen. Tweede: vergelijk de gemeten waarden met de EU-normen. Een waarde die net binnen de norm valt is geen kwaliteitsmerk, het is een minimum. Goede producten zitten ruim onder de normen.

Derde: let op de regio. Een COA met thallium-meting is een sterk signaal dat de fabrikant weet wat zij doet. Specifieke regio’s met thallium-risico verdienen extra aandacht. Vraag om regio en hoogte van winning. Vierde: vermijd shilajit tijdens zwangerschap, borstvoeding en bij kinderen onder de twaalf. Bij die groepen weegt elke microgram zwaarder.

Samenvatting

• Shilajit komt uit gesteenten en kan van nature zware metalen bevatten
• Lood, kwik, arseen, cadmium en soms thallium zijn de risicometalen
• EU-normen voor supplementen: 3 mg/kg lood, 1 mg/kg cadmium, 0,1 mg/kg kwik, 3 mg/kg arseen
• Goede producten zitten ruim onder die normen
• Een COA per batch van een onafhankelijk lab is geen extra, maar een minimum
• Vraag om de specifieke batchcode en check of het rapport daarbij hoort
• Vermijd shilajit bij zwangerschap, borstvoeding en kinderen

Wil je weten hoe je verder een echt product van een vervalst onderscheidt, lees dan shilajit nep herkennen. Voor algemene achtergrond over de stof zelf is wat is shilajit een goed startpunt.